ปัญหาทัศนคติการทำงานไม่ได้มาจาก Gen Zเพียงอย่างเดียว

วันก่อนผมเห็นโพสต์ผ่านตาว่าด้วยนายจ้างจำนานมากเลิกจ้าง Gen Z เพราะมีปัญหาด้านทัศนคติ ซึ่งก็นำไปสู่การพูดคุยในหลายประเด็นว่าเป็นการเหมารวมหรือมองที่ไม่เป็นธรรมอยู่หรือไม่ ?

แน่นอนว่าผมเองก็มีโอกาสพูดคุยกันเพื่อน พี่ น้องที่อยู่ในวงการธุรกิจแล้วก็ได้ยินการบ่นเรื่องพนักงาน Gen ใหม่ไม่ต่างจากที่บทความนั้นบอกเท่าไรนัก เช่นเรื่องทัศนคติการทำงาน ความรับผิดชอบ ฯลฯ แต่ในขณะเดียวกันผมว่ามันก็ไม่แฟร์นักถ้าเราจะเหมาว่าทั้ง Gen เป็นแบบนั้น

อีกทั้งคือเราทำความเข้าใจหรือเปล่าว่าสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นจากอะไร ? แล้วคน Gen ก่อนมีส่วนกับเรื่องนี้มากน้อยอย่างไร ?

ประเด็นน่าคิดคือถ้าองค์กรบอกว่าพนักงานมีปัญหาด้านทัศนคตินั้น องค์กรก็ควรถามตัวเองด้วยเช่นกันว่าองค์กรมีปัญหาใน "ความไม่สอดคล้อง" ระหว่างวิธีคิดของคนกับระบบที่ยังไม่ปรับตัวหรือเปล่า

แน่นอนว่าการมองพฤติกรรมการสื่อสารที่ไม่เหมาะสม การจัดการเวลาที่ไม่ดี ขาดความรับผิดชอบ มันเป็น "ทัศนคติที่มีปัญหา" แต่มันก็ต้องมองในอีกด้านหนึ่งว่า "กติกา" ของการทำงานนั้นได้ถูกอธิบายและทำให้เข้าใจกับคนทำงานหรือไม่

สิ่งนี้จะเรียกกันว่า Implicit Expectations หรือ "สิ่งที่ทุกคนรู้ แต่ไม่มีใครบอก" ซึ่งคนใหม่ที่เข้ามาระบบแล้วไม่ได้รู้ถึงสิ่งนี้ก็จะมีปัญหาเพราะมันคือทักษะที่ต้องเรียนรู้ใหม่ด้วยเช่นกัน

เรื่องนี้โยงไปว่าองค์กรได้มีการทำกระบวนการ Onboarding ที่ชัดเจนหรือไม่ มีการอธิบายพฤติกรรมที่คาดหวังไว้ดีหรือไม่ มีการให้ Feedback ที่ต่อเนื่องเพื่อให้พนักงานได้ปรับตัวเข้ากับระบบใหม่ดีแล้วหรือยัง

ตัวอย่างที่ผมมักพูดบ่อย ๆ เวลาไปสอนเรื่องการบริหารคนนั้น คือการระบุพฤติกรรมสำคัญของคนในทีมหรือในองค์กรว่าอะไรคือสิ่งที่เรา "ทำ" และ "ไม่ทำ" แล้วสื่อสารให้ชัดตั้งแต่กระบวนการคัดรรคนทำงานเพื่อไม่ให้กลายเป็นว่าพนักงานใหม่ที่เข้ามานั้นจะตกใจในภายหลังกับสิ่งที่ไม่ได้คาดคิดไว้แต่ต้น

อีกประเด็นหนึ่งที่เราคงต้องคิดคู่กันไปคือ "ความเป็นมืออาชีพ" ที่ Gen ใหม่มักถูกบ่นจากรุ่นก่อน ซึ่งส่วนหนึ่งก็เพราะภาพของ "ความเป็นมืออาชีพ" นั้นต่างไปจากเดิม มาตรฐานของคนรุ่นก่อนอย่างการทุ่มเททำงานให้เสร็จแม้เกินเวลาไม่ได้ถูกมองว่าเป็นมืออาชีพสำหรับคนรุ่นใหม่ หากแต่เป็นระบบการทำงานที่ไม่ยั่งยืน ซึ่งการจะบอกว่านี้เป็นทัศนคติที่แย่ก็คงไม่ถูกต้องเสียทีเดียว

พอเป็นแบบนี้แล้ว เราอาจจะเห็นว่าปัญหาใหญ่อย่างหนึ่งคือความไม่สอดคล้องกันขององค์กรกับคน ไม่ว่าจะเป็น

1. ความคาดหวังที่องค์กรมีต่อพนักงาน

2. การสื่อสารความคาดหวังนั้นให้ชัดเจน

3. ความเข้าใจที่ตรงกันของพนักงาน

ซึ่งพอสามสิ่งนี้ไม่ไปด้วยกันแล้วก็จะตามมาด้วยความหงุดหงิดของทั้งสองฝ่ายและจบด้วยการสรุปว่าเป็น "ทัศนคติที่แย่" ในการพูดถึงอีกฝ่ายนั่นเอง

เพื่อนผมคนหนึ่งเคยพูดไว้อย่างน่าสนใจว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่คนรุ่นไหน แต่อยู่ที่ “ระบบการทำงาน” กับ “ความคาดหวัง” ยังไม่ถูกออกแบบให้สอดคล้องกัน

องค์กรที่ปรับตัวได้ก่อน จะไม่ใช่แค่แก้ปัญหาคนรุ่นใหม่ได้ แต่จะสร้างระบบที่ทำให้ “คนทุกเจเนอเรชัน” ทำงานได้ดีขึ้นพร้อมกันนั่นเอง